Marian Chomiak
Główny, a zarazem pierwszy przemysłowiec w dziejach Sądowej Wiszni, Jan Mars (1853–1924), który na początku XX w. założył w mieście fabrykę cegły i dachówki „Junta”, aktywnie rozwijał również inne przedsięwzięcia gospodarcze, także poza rodzinnym miasteczkiem. Należał do pokolenia galicyjskich przedsiębiorców początku XX w., którzy starali się lokować kapitał w nowoczesne i perspektywiczne gałęzie przemysłu, zdolne konkurować z dużymi przedsiębiorstwami austriackimi i niemieckimi.
Jednym z takich przedsięwzięć była lwowska fabryka czekolady i wyrobów cukierniczych „Dr. Jan Rucker i Spółka”, w której Jan Mars był jednym ze wspólników komandytowych. Spółka komandytowa oficjalnie rozpoczęła działalność 1 stycznia 1905 r. Taka forma przedsiębiorstwa zakładała istnienie dwóch kategorii wspólników: komplementariuszy, którzy prowadzili sprawy spółki i odpowiadali za jej zobowiązania całym swoim majątkiem, oraz komandytariuszy, którzy jedynie wnosili kapitał. Ich odpowiedzialność ograniczała się do wysokości wniesionego wkładu.
W przypadku fabryki czekolady Ruckera wspólnikiem ponoszącym pełną odpowiedzialność był znany lwowski przemysłowiec i były właściciel apteki dr Jan Jerzy Rucker (1867–1945), natomiast Jan Mars oraz pozostali współwłaściciele występowali właśnie jako komandytariusze – inwestorzy lokujący kapitał w rozwój przedsiębiorstwa.
Rok wcześniej spółka komandytowa kierowana przez Jana Ruckera nabyła budynki i infrastrukturę dawnej fabryki wyrobów cukierniczych „Confisierie Union” przy ul. Zamartynowskiej 24 na lwowskim przedmieściu Zamarstynów. Następnie przedsiębiorstwo zostało zmodernizowane i wznowiło działalność pod nową nazwą.
Do grona współwłaścicieli fabryki należeli przedstawiciele galicyjskiej arystokracji oraz środowisk finansowych i przemysłowych – książę Andrzej Lubomirski, hrabia Stanisław Wiśniewski, Alfred Zachariewicz, Adolf Simand, Józef i Marceli Axentowiczowie, dr Ignacy Steinhaus oraz inni. W tym gronie odnajdujemy również Jana Marsa z Sądowej Wiszni – przedsiębiorcę, który inwestował nie tylko w lokalny przemysł, lecz także w wielkie galicyjskie przedsięwzięcia gospodarcze.
Fabryka Ruckera należała do najnowocześniejszych zakładów cukierniczych w Galicji swoich czasów. Mieściła się we Lwowie przy ul. Zamartynowskiej 24 i zajmowała kilka dużych budynków. Produkcja odbywała się z wykorzystaniem maszyn parowych oraz nowoczesnych urządzeń. Współcześni szczególnie podkreślali wyjątkową czystość i doskonałą organizację pracy – tę wręcz „apteczną” dokładność wiązano oczywiście z osobą Jana Ruckera.
W fabryce produkowano karmelki, cukierki, czekoladę, drażetki, fondanty, marmolady, pierniki, biszkopty oraz dekoracyjne ozdoby świąteczne z cukru. Szczególny zachwyt zwiedzających budziły cukierki z barwnymi wzorami ukrytymi wewnątrz. Były to wyroby bardzo pracochłonne, wykonywane ręcznie z dużych mas karmelowych. Osobną dumę zakładu stanowiła czekoladziarnia, w której czekoladę wytwarzano bezpośrednio z ziaren kakaowca dostarczanych do Lwowa całymi wagonami.
Przed Bożym Narodzeniem przy fabryce działał duży dział dekoracyjny, w którym mistrzowie wykonywali z cukru figurki aniołów, świętych Mikołajów, zwierząt oraz fantastycznych postaci. Jedną z najbardziej oryginalnych reklam przedsiębiorstwa była kompozycja przedstawiająca „piekło i niebo”, wykonana wyłącznie z czekolady i cukru oraz wystawiona w witrynie firmowego sklepu przy ul. Karola Ludwika. Współcześni podkreślali jej wyjątkową dbałość o szczegóły oraz wysoki poziom artystyczny.
Pomimo skali i nowoczesności zakładu fabryka Ruckera przez długi czas zmagała się z nieufnością miejscowych kupców i konsumentów, którzy woleli dobrze znane słodycze wiedeńskie i szwajcarskie. Z tego powodu firma była zmuszona otwierać własne sklepy oraz aktywnie poszukiwać rynków zbytu poza Galicją – przede wszystkim na Węgrzech, Morawach, Śląsku i Bukowinie. W tej historii postać Jana Marsa jest interesująca właśnie dlatego, że jawi się nie tylko jako lokalny przedsiębiorca, lecz także jako uczestnik szerszych procesów gospodarczych zachodzących w Galicji na początku XX wieku. Jego udział w fabryce Ruckera świadczy o tym, że Sądowa Wisznia miała szczęście posiadać przedsiębiorcę, którego działalność i kontakty były związane z przedstawicielami nowoczesnego galicyjskiego biznesu. Jan Mars inwestował w przedsięwzięcia, które wówczas stanowiły symbol nowoczesnego przemysłu i rozwoju gospodarczego kraju.
